|

nu 4795 vacatures voor hoogopgeleiden

home | zoek | voor de pers | over deze site

| oriënteren | | een baan zoeken | | tests, salaris, training & advies | | weekblad |

» | abonnement
|
» | deze week
|
» | weekblad archief
|
» | pathuis
|
» | knagende vragen
|
» | adverteren
|

Zoek vacatures

Functie
Automatisering
Consultancy
Directie / management
Financieel / administratief
Gezondheidszorg
Inkoop & logistiek
Juridisch
Marketing / PR / Reclame
Onderwijs & onderzoek
Overheid
Overige functies
Personeel en organisatie
Student / starter
Techniek
Verkoop

Opleiding
HBO niveau

WO niveau

Home » Weekblad » Deze week » Cover

Booming Eindhoven - hoe de stad zichzelf opnieuw uitvindt

Eindhoven moest blijkbaar eerst door een diep dal. Het zag er tien jaar geleden slecht uit voor de stad, maar nu doet de hele regio weer volop mee in hightech. Zelfs het innoveren is hier vernieuwd: ‘open innovatie’ noemen ze het.

Hoogste octrooi-dichtheid
Optimisme na negatieve spiraal
Fysieke infrastructuur
Meer uitbesteden
Open innovatie
High Tea Team

Dankzij bedrijven als ASML floreert de Eindhovense economie. De omzet in de industrie groeide vorig jaar met bijna acht procent, zo blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel in Oost-Brabant. Landelijk was dat maar vijf procent. En als de hoeveelheid investeringen in research & development (r&d) een goede graadmeter is voor de economische vooruitzichten, ziet ook de toekomst er zonnig uit.
Zo’n vijf keer per week rijdt een vrachtwagen met een grote zilverkleurige container vanaf een industrieterrein in Veldhoven via de A2 naar Schiphol. Daar wordt de container in een Boeing geladen en vervoerd naar plaatsen als Taipeh, Tokio en Seoel. Hij bevat een waferstepper, een machine om halfgeleiders, chips, mee te maken. Dertien miljoen euro kost zo’n apparaat gemiddeld. Er zijn er van dertig miljoen, maar dan heb je wel de Rolls Royce onder de wafersteppers. Het aandeel op de wereldmarkt van de maker van die machines, het Nederlandse bedrijf ASML, is de afgelopen vier jaar toegenomen van 45 tot ruim 60 procent.

Met andere woorden, zes van de tien chips in uw telefoon, auto of laptop zijn gemaakt door een machine uit Veldhoven, vlakbij Eindhoven. Als er een bom op dit Brabantse dorp valt, heeft dat nauwelijks te bevatten gevolgen voor de wereldwijde productie van elektronica.

Hoogste octrooi-dichtheid

Hoewel in de regio Eindhoven slechts 4,5 procent van de Nederlandse bevolking woont, is het gebied goed voor twintig procent van alle niet door de overheid gefinancierde Nederlandse onderzoeksinspanningen. De zogeheten Innovatie-index van de Europese Commissie (gebaseerd op zo’n vijftien indicatoren, zoals r&d-uitgaven, aantal hoger opgeleiden, internetgebruik, toegekende octrooien dat alles op een zeker aantal inwoners) zet Eindhoven op de vierde plaats, na Stockholm, Helsinki en München. De octrooi-dichtheid -het aantal toegekende octrooien afgezet tegen de omvang van de beroepsbevolking- is zelfs de hoogste van Europa.
Een andere maatstaf van de Europese Commissie is de Lissabon-doelstelling, die beoogt dat alle lidstaten in 2010 minstens drie procent van hun bruto binnenlands product uitgeven aan onderzoek en ontwikkeling. Zweden en Finland halen als enige landen die doelstelling; Nederland zit er met 1,9 procent ver onder, maar Eindhoven scoort een keurige 3,2 procent.

Optimisme na negatieve spiraal

Ondernemers in de regio Eindhoven stralen dan ook optimisme uit. Dat staat in schril contrast tot de negatieve spiraal waarin de regio een jaar of tien geleden zat. Daf Trucks ging in 1993 failliet en werd overgenomen door het Amerikaanse Paccar terwijl Philips van reorganisatie naar reorganisatie zwalkte onder leiding van de toenmalige bestuursvoorzitter Timmer.

Elk jaar werden er wel Nederlandse productievestigingen van Philips gesloten of overgeplaatst naar Oost-Europa of het Verre Oosten. Philips zat toen in een crisis; wereldwijd werden er vijftigduizend mensen ontslagen. Het hielp slechts tijdelijk, en nadat het elektronicaconcern in 1996 wederom een groot verlies maakte, besloot Timmers opvolger Cor Boonstra het hoofdkantoor te verhuizen naar Amsterdam.
Dit leidde tot heftige emoties, niet alleen bij het personeel, maar in de hele regio. De verhuizing werd gezien als een overwinning van de marketeers en de financiële managers en een degradatie van de techneuten. Het echte werk zou voortaan onder de rook van Schiphol plaatsvinden, terwijl de techneuten wat mochten knutselen in de provincie. Voor zover niet ook de r&d verdween naar Azië. Als doekje voor het bloeden kwam er de High Tech Campus. Op die Campus, die op het terrein van het Philips Natlab moest komen, zou alle r&d van het concern worden geconcentreerd. In het toelaten van andere bedrijven dan Philips was aanvankelijk niet voorzien.
Bijna tien jaar later is echter niet gebeurd wat velen vreesden. De industrie rond Eindhoven is niet verder ontmanteld. Integendeel, de Brabantse stad oefent tegenwoordig een sterke aantrekkingskracht uit op industriële bedrijven, vooral in de hightechsector. Op maar weinig bedrijfsterreinen zie je zo veel gloednieuwe gebouwen van bedrijven uit de wereldtop als hier. ASML en FEI elektronenmicroscopen), beide voormalige Philips-dochters, Assembléon (machines voor de chipindustrie), dat nog steeds van Philips is, Daf Trucks, VDL (toeleverancier van de hightechsector en fabrikant van autobussen), de High Tech Campus van Philips en talloze andere wereldspelers in de industrie: ze staan bijna allemaal vlak aan de A2, die rond de stad loopt. Sommige van deze bedrijven zijn als enige niet-Aziatische onderneming overgebleven in de wereldwijde concurrentiestrijd. Hun Europese en Amerikaanse concurrenten zijn inmiddels failliet of overgenomen.
Niet alleen op Nederlandse ict-ondernemers maar ook op bedrijven uit het buitenland oefent Eindhoven een sterke aantrekkingskracht uit. Het percentage van de zich in Nederland vestigende buitenlandse bedrijven dat kiest voor de regio Eindhoven is sinds 2000 verdrievoudigd. Zo kwam ruim een jaar geleden het Europese hoofdkantoor van het Chinese Haier, de grootste fabrikant van huishoudelijke apparaten in dat land, naar de Brabantse stad.

Fysieke infrastructuur

Waarom komen bedrijven zo graag naar Eindhoven? En hoe zorgt Eindhoven ervoor zijn positie als technologische topregio binnen Europa te handhaven?
‘Hier zit de kennis die wij nodig hebben. En hier kunnen wij nauw samenwerken met andere bedrijven’, zegt Rob Fastenau, directeur van de Eindhovense vestiging van FEI Company, een van ’s werelds drie grootste fabrikanten van elektronenmicroscopen.

Sinds de overname van dit voormalige Philips-onderdeel in 1997 door het huidige Amerikaanse moederbedrijf is de omvang van de Nederlandse vestiging verdrievoudigd, en inmiddels is ‘Eindhoven’ groter dan de Amerikaanse hoofdzetel. En dat terwijl hier de kosten in dure euro’s worden gemaakt en elektronenmicroscopen wereldwijd worden afgerekend in dollars (de euro is de afgelopen vijf jaar de helft meer waard geworden tegenover de dollar).
Niet alleen Fastenau, de meeste ondernemers in de hightechindustrie zeggen veel belang te hechten aan de fysieke infrastructuur rond Eindhoven. Daarmee bedoelen ze niet alleen de vele industriële hightechbedrijven, maar ook de hogescholen en de technische Universiteit Eindhoven. Het is een paradox: uitgerekend de sector die internet, draadloze netwerken en andere communicatiemiddelen heeft uitgevonden, zweert zelf bij fysieke nabijheid. Wat is daar precies het belang van? Waarom zitten al die techneuten in Eindhoven liefst bij elkaar in plaats van dat ze in een zonnig oord of desnoods thuis gaan innove-ren?
‘Het is net als bij Chinese restaurants: die gaan ook vaak bij elkaar zitten en daardoor stimuleren ze elkaar’, zegt Wim van der Leegte, directeur-eigenaar van VDL (Van Der Leegte), terwijl hij wijst op het hoofdkantoor van ASML, een van zijn klanten, aan de andere kant van de A2.

Meer uitbesteden

Een andere verklaring is dat bedrijven steeds meer uitbesteden. Meer uitbesteden betekent dat je jouw toeleveranciers steeds beter moet leren kennen. En dat is een beetje lastig als daar duizenden kilometers tussen zitten. ASML maakt bijna geen onderdeel zelf. In Nederland heeft het bedrijf wel zo’n vierhonderd toeleveranciers. ‘Het is voor ons essentieel zeer nauw contact met onze toeleveranciers te hebben’, zegt een woordvoerster van het bedrijf.

‘Bij onze producten gaat het om enkele miljoensten van een millimeter. Het gebruik door een toeleverancier van een andere lijmsoort kan ingrijpende gevolgen hebben voor het functioneren van onze machines. Dat moet je even zien. Daarom is locatie een van de belangrijkste criteria bij het selecteren van toeleveranciers. In China kunnen ze sommige eenvoudige producten misschien goedkoper maken, maar het is ook belangrijk dat onze toeleveranciers de technische kennis hebben voortdurend te vernieuwen, dat ze in kwalitatief opzicht bovenaan staan. En in deze regio stáát de technologie op heel hoog niveau.’
Niet alleen worden de contacten tussen hoofd-opdrachtgevers, zoals ASML, Philips en FEI, en hun toeleveranciers nauwer, ook overleggen toeleveranciers onderling meer, merkt Wicher Harmsen. Hij leidt de nieuwe vestiging op de High Tech Campus van Profit Consulting, een detacheringsbureau voor hoogopgeleide technici in de software. ‘Vanwege de toegenomen complexiteit en omdat het allemaal sneller moet, is voortdurend overleg tussen toeleveranciers nodig. En die leggen zich op een steeds specialistischer gebied toe, zodat je veel superspecialisten ziet ontstaan. Dergelijke kennis trekt weer bedrijven naar de regio toe. Zo ontstaat een geheel nieuwe dynamiek.’

Open innovatie

Een andere reden voor de toegenomen neiging te gaan klitten, is banaler: kostenbesparing. Dat blijkt duidelijk op de High Tech Campus in Eindhoven. Onderzoekers van Philips, maar ook van andere bedrijven waaronder zelfs concurrenten huren op die Campus kantoorruimte en allerlei faciliteiten: van clean rooms, die bijna stofvrij zijn, tot supercomputers en van draadloze netwerken tot elektronenmicroscopen. Het idee achter de High Tech Campus is tweeledig: het delen van de kosten van de meestal peperdure apparatuur en het aanmoedigen van ‘open innovatie’. Dat wil zeggen dat bedrijven alleen maar slimmer worden als ze makkelijk bij elkaar kunnen binnenlopen en van elkaar kunnen leren.
Het toelaten van andere bedrijven dan Philips op de Campus vroeg indertijd wel om een mentaliteitsomslag, geeft het concern toe. ‘Vroeger waren we bang voor pottenkijkers als we onze researchcentra zouden openstellen voor onderzoekers van andere bedrijven. Tegenwoordig zien we dat juist als een sterk punt van de High Tech Campus. Zo versterken we elkaar’, zegt Harry Hendriks, directeur van Philips Nederland. En de hele regio profiteert ervan, want, zo zeggen mensen op de Campus, de speeltuin voor techneuten trekt uit de hele wereld getalenteerde onderzoekers aan.

Holst Centre

Op het Campus-terrein zit sinds een jaar ook het Holst Centre, een onderzoeksinstelling die is opgericht door TNO en het Leuvense Imec. Het geld komt deels van enkele bedrijven en deels van de overheid. Het Holst Centre heeft niet alleen tientallen eigen onderzoekers in dienst, maar werkt ook nauw samen met researchers van bedrijven, universiteiten, het TNO en Imec.
Jo de Boeck, een van de twee directeuren van het Holst Centre, is ervan overtuigd dat het juist bij innovatie belangrijk is dat mensen vlak bij elkaar zitten. ‘Een briljant idee wordt meestal bedacht door één persoon, maar voordat dat idee is uitgewerkt en is omgezet tot een commercieel bruikbaar product heb je vaak tientallen andere mensen nodig die dat idee uitwerken en verbeteren. Op afstand werkt dat niet, het uitwerken van zo’n uitvinding gebeurt bij de koffieautomaat.’

High Tea Team

Het belang van de aanzuigende werking van de Campus op de regio Eindhoven kan moeilijk worden overschat, denkt Luc Soete, hoogleraar economie aan de Universiteit van Maastricht. ‘In de loop van de jaren negentig, toen het economisch niet goed ging in de regio, vond een omslag in het denken plaats. Toen Philips bekendmaakte dat het hoofdkantoor naar Amsterdam zou vertrekken, ontstond er bij veel Philipsmensen een crisisgevoel. En zoals bekend: hoe groter de crisis, des te radicaler de aanpassingen.

En dat is ook gebeurd, want het openstellen van de High Tech Campus voor andere bedrijven was een grote stap. Maar ook een hele nuttige, want het heeft ondernemingen ertoe aangezet veel meer met elkaar samen te werken en van elkaar proberen te leren.’
Ook buiten Philips beginnen steeds meer samenwerkingsverbanden te ontstaan die de sterke positie van Eindhoven moeten veiligstellen.

Eens per kwartaal eet Guustaaf Savenije, directielid van Assembléon, fabrikant van onder meer machines om elektrische componenten op printplaten te plaatsen, in de avonduren, benen op tafel, een broodje met enkele collega’s van andere bedrijven, zoals Philips Medical Systems, ASML, de OTB Group, Stork, Frencken, Demcon en Océ. Doel van dit zogeheten High Tea Team: nog sterker staan tegenover de concurrentie. Savenije: ‘Ik geloof heel erg in netwerken. We zijn veelal met dezelfde dingen bezig en we zijn geen concurrenten’, zegt Savenije in zijn werkkamer, grote kaart van Azië aan de muur. ‘Bijvoorbeeld op het gebied van software of van remote diagnostics, waarbij wij op afstand in door ons verkochte apparatuur bij klanten kunnen kijken. Als je niet samenwerkt, ben je bezig allemaal los van elkaar het wiel uit te vinden, en dat is niet efficiënt.’
Maar met het af en toe samenkomen in achterafzaaltjes zijn we er niet, vindt Savenije. ‘Mijn beste mensen moeten een paar keer per jaar bij vakgenoten in bedrijven als FEI en ASML koffie gaan drinken. De eerste stappen zijn gezet. Zo wisselen we ideeën uit met Philips Medical Systems. Dat moeten we verder uitbouwen, want we kunnen veel van elkaar leren, niet alleen op technisch gebied, maar zeker ook in organisatorisch opzicht. Dan versterken we het cluster rond Eindhoven.’
Open innovatie als enige manier om je de concurrentie van het lijf te houden. Binnen de High Tech Campus, waar als het goed is over twee jaar 8000 mensen werken nu zijn dat er nog 5000. En ook daarbuiten, in losse samenwerkingsverbanden. Waarbij het belang van fysieke nabijheid alleen maar groter wordt. Fastenau van FEI Company: ‘Het klinkt misschien wat overdreven, maar ik meen het wel: langzamerhand begint het hier een beetje op Silicon Valley te lijken.’

Schaarse bèta’s

Nu de economie al een tijdje aardig groeit, ontstaan links en rechts weer de nodige knelpunten op de arbeidsmarkt. Misschien is het gebrek aan personeel nergens zo nijpend als in de regio Eindhoven, waar bedrijven zitten te springen om hoogopgeleide technici.
Nu zijn bèta-studies bij Nederlanders historisch gezien niet erg populair. Gelukkig ligt Eindhoven maar een uur rijden van Aken, waar de grootste technische universiteit van Europa staat, en anderhalf uur van Leuven. Met universiteiten en afgestudeerden uit beide steden onderhouden Eindhovense bedrijven nauwe contacten.

Bij de toegangspoort van de High Tech Campus rijden dan ook veel auto’s met buitenlands nummerbord naar binnen. Van de promovendi aan de Technische Universiteit Eindhoven is inmiddels 40 procent buitenlander en Philips zegt 70 procent van zijn toptechnici uit het buitenland te halen.
Bedrijven en overheid beseffen dat het zaak is ook buitenlanders uit verdere oorden het zo goed mogelijk naar de zin te maken. De regio heeft flink gelobbyd om de bureaucratie voor medewerkers van buiten de EU te verminderen, hoewel procedures nog altijd langer duren dan in veel andere landen.
Eindhoven heeft meer achterstanden bij buitenlandse steden. Uit een studie uit 2004 blijkt niet erg verrassend dat Eindhoven als stad een weinig levendige indruk maakt. Ook ontbreekt een stevige internationale gemeenschap. De opening in 2008 van een nieuwe internationale school, die zich moet kunnen meten met de beste scholen in Europa, moet daarin verandering brengen.

Door Paul van der Kwast / woensdag 17 januari 2007

naar het overzicht van Intermediair 3/2007

Erik zondag 21 januari 2007 (20:03)
Erg intressant artikel, leuk dat er eens naar deze (voor Nederland zeer belangrijke regio) gekeken wordt.

bj maandag 22 januari 2007 (12:56)
Leuk artikel. Als er voor al die buitenlandse promovendi en technici nu ook nog woningen beschikbaar zouden komen is het helemaal mooi. De verbijstering van voormalige collega's uit landen als Duitsland, Roemenie of China als ze met de huisvestingsituatie in Eindhoven worden gekonfronteerd staat mij nog goed voor de geest. Die stad moet wel het paradijs voor huisjesmelkers zijn.

Topbanen

Sites: Computable | Emerce | CRN | PCM | Computer Idee | Power Unlimited | Vnunet.nl
Intermediair | IntermediairFw: | Intermediair Publieke Zaken | IntermediairPW | ManagementTeam | Sprout Nationale Vacaturebank
Info: Abonneren | Adverteren | Privacy | Disclaimer | Colofon

© 1996 - 2006 Alle rechten voorbehouden.
Onderdeel van vnu.net europe