Theoretische vakken
In 1999 werden het voorbereidend beroepsonderwijs (VBO) en de MAVO samengevoegd tot het VMBO, het Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs. Jongeren moesten meer ontwikkeld worden was de gedachte. Er kwam een veel grotere nadruk op theoretische vakken.

Gefrustreerd
Deze week schreven 200 directeuren uit het VMBO een brandbrief aan de Eerste en Tweede Kamer. Veel kinderen worden volgens de verontruste VMBO-directeuren onnodig in de problemen gebracht. Ze willen met hun handen bezig zijn, niet met hun hoofd. En vaak raken ze dusdanig gefrustreerd, dat ze niet meer hanteerbaar zijn op school, of zelfs de school verlaten.

Niet meekomen
In Nederland gaat 60% van de kinderen naar het VMBO. Een groot deel van die kinderen zit volledig op z’n plek, maar waar het om gaat is een groep kinderen die niet kan meekomen.

Brief
En met die groep voor ogen schreven de directeuren en leerkrachten een brief aan de Eerste en Tweede Kamer. De boodschap: ‘Hervorm het VMBO, zo snel mogelijk, in het belang van duizenden kinderen.’ De volledige tekst luidt:

Aan de leden van de Tweede en Eerste Kamer
Der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag

Onderwerp: vmbo

Geachte heer, mevrouw,

Over belangstelling, vooral negatieve, heeft het vmbo het laatste jaar niet te klagen.
Zo’n 60% van de leerlingen in het voortgezet onderwijs gaat naar het vmbo. Veel van deze leerlingen hebben extra aandacht nodig. In het vmbo komen veel problemen van de maatschappij samen: de groeiende tweedeling in onze maatschappij, de toegenomen agressie en onveiligheid, de problematiek van de multiculturele samenleving, de toename van het aantal probleemgezinnen, hoge werkloosheid, criminaliteit. Het is voor de samenleving van groot belang vmbo-leerlingen die aan de rand van het speelveld staan, er weer in te trekken. Het vmbo is aan een opwaardering toe.

Met deze brief willen wij, een groep verontruste directeuren en leraren uit het vmbo, u onder de aandacht brengen wat er in de visie van het onderwijsveld zelf moet gebeuren om de positie van het vmbo te versterken en vmbo-leerlingen betere kansen te bieden.

Ruimte voor scholen
Vmbo-leerlingen zijn anders dan havo/vwo-leerlingen. Veel vmbo-leerlingen zijn vooral praktisch georiënteerd. Het zijn meer doeners dan denkers.
Ten gevolge van de regelgeving en de eisen die aan scholen worden gesteld worden veel vmbo-leerlingen aangesproken op capaciteiten die ze nauwelijks bezitten. Ze worden te weinig in de gelegenheid gesteld om andere vaardigheden die ze wel bezitten aan te spreken. Het risico dat vmbo-leerlingen gedemotiveerd raken en het onderwijs voortijdig verlaten is groot. Om dit te keren naar de mening van het veld, dient aan de volgende voorwaarden te worden voldaan:
- Onderwijs op maat;
- Doorlopende leerlijnen (vmbo-mbo);
- Faciliteiten voor zorgleerlingen;
- Adequate opleiding van onderwijspersoneel.
Op deze voorwaarden gaan we in deze brief achtereenvolgens in.

Onderwijs op maat
Vmbo-leerlingen zijn heel divers. Verschillen in leerstijlen en aanleg en in maatschappelijke en culturele achtergronden maken onderwijs op maat noodzakelijk. Het vmbo zelf is bovendien een relatief nieuwe onderwijssoort, die zich nog moet ‘zetten’, ook in de doorloop naar het mbo. Juist voor deze groep leerlingen is het noodzakelijk dat materialen en aanpak steeds worden afgestemd op hun capaciteiten, interesses en leefsituatie. Leraren hebben daar te weinig tijd voor; het schiet er bij in of gebeurt in de eigen tijd.

Aanbeveling: Meer faciliteiten voor ontwikkeltijd, minder lestijd voor leraren.

Doorlopende leerlijnen (vmbo-mbo)
In het huidige onderwijs halen veel vmbo-leerlingen de eindstreep niet. Het is van groot belang dat het onderwijs erin slaagt ook de zwaksten in de samenleving vast te houden en hen daarmee perspectief op werk en een maatschappelijke positie te bieden.
Juist voor veel van deze leerlingen geldt dat zij gebaat zijn bij een op de persoon toegesneden, stap voor stap voorbereiding op het uitoefenen van een vak. Zij zijn ermee geholpen wanneer er sprake is van een doorlopende leerlijn zonder hindernissen van vmbo naar mbo.

Aanbeveling: Richt de onderwijsregelgeving zo in dat doorlopende leerlijnen van vmbo naar mbo mogelijk zijn. Verstrek scholen faciliteiten om doorlopende leerlijnen te realiseren.

Meer faciliteiten voor zorgleerlingen
Wij hebben als vmbo-scholen veel leerlingen die extra zorg nodig hebben. Onze leerlingen hebben te maken met Jeugdzorg, welzijnsinstellingen, medische zorg, het bedrijfsleven en soms ook politie en justitie. Daarnaast zijn natuurlijk ouders en verzorgers een belangrijke partij in de opvoeding. Het is van belang dat al die schakels goed met elkaar samenwerken. De regionale situatie is daarbij bepalend, regionale arrangementen zijn noodzakelijk. De problemen verschillen van leerling tot leerling. Zorg op maat en extra begeleiding is vereist. Om dit te kunnen bieden zijn meer faciliteiten noodzakelijk. Daarnaast dienen scholen meer mogelijkheden te krijgen om onhandelbare leerlingen tijdelijk binnen of buiten de school (time out) of zelfs structureel buiten de school te plaatsen. Daardoor kunnen ook andere leerlingen voldoende tijd en aandacht krijgen. Alleen zo krijgen alle leerlingen wat hen toekomt: goed onderwijs dat hun voorbereidt op hun toekomst.

Aanbeveling: Meer faciliteiten om leerlingen binnen de school extra zorg te bieden, en om onhandelbare leerlingen tijdelijk of structureel buiten de school te plaatsen.

Adequate opleiding van onderwijspersoneel
De klassieke vakkenstructuur sluit niet aan bij de praktische oriëntatie van vmbo-leerlingen. Ook de lerarenopleiding voortgezet onderwijs, -die ook opleidt voor het vmbo- zou beter aan moeten sluiten op de eisen die het lesgeven aan deze groep leerlingen met zich meebrengt. Die aansluiting wordt het beste tot stand gebracht door de opleiding een gedeelde verantwoordelijkheid van vmbo-scholen en lerarenopleidingen te maken.

Aanbeveling: Laat het vmbo formuleren over welke competenties leraren op hun school dienen te beschikken en laat de scholen tezamen met de lerarenopleidingen (ook) daarvoor opleiden. Herzie daartoe de facilitering van de scholen.

Kort samengevat komen de aanbevelingen neer op meer ruimte en meer financiële armslag voor vmbo-scholen om hun onderwijs zo in te richten dat zij onderwijs kunnen bieden dat optimaal aansluit bij de eigen lokale situatie en de behoeften en talenten van de individuele leerlingen.

Tot slot: Het vmbo bereidt het grootste deel van onze jongeren voor op deelname aan maatschappij en arbeidsmarkt. Wij moeten zeer tot onze spijt constateren dat wij onze opdracht onvoldoende waar kunnen maken. Leerlingen haken in toenemende mate te vroeg af, met alle gevolgen van dien voor hun loopbaan én voor de samenleving. De tijdens deze kabinetsperiode ingezette maatregelen die het vmbo treffen (terugloop GOA-middelen, herverdeling middelen gewichtenregeling, afschaffen OALT-middelen, bezuiniginging op I/D-banen) zullen het er niet beter op maken.
Wij, het vmbo-veld, pleiten ervoor meer te investeren in ons onderwijsveld. Dat is hard nodig. Het zal niet alleen de leerlingen maar de hele samenleving ten goede komen.