Terug naar de inhoudsopgave BBM

De Chaos getemd! Fractals: een Teken van Leven

Erkentelijkheid en dankwoord

Jules Ruis

Als management consultant heb ik de afgelopen 20 jaar vooral bij Philips Electronics, de Technische Universiteit Eindhoven en SIOO (interuniversitair Centrum voor Ontwikkeling op het terrein van Organisatie- en Veranderkunde) veel ervaring opgedaan in het ontwikkelen en begeleiden van management trainingen voor leidinggevenden op hoger niveau. Meer dan 1000 cursisten heb ik mogen helpen bij hun volgende stap in hun loopbaan. Daarbij is me duidelijk geworden dat bestuurders en managers aan het begin van de 21^e eeuw behoefte hebben aan nieuwe besturingsconcepten, waarbij niet alleen de diverse in het verleden ontwikkelde modellen met elkaar worden geïntegreerd, maar vooral ook worden aangevuld met creatieve nieuwe inzichten en uitzichten voor de toekomst.

Naar aanleiding van een integrale organisatie-doorlichting van de Koninklijke Econosto Nederland B.V. (technische groothandel in Rotterdam) heb ik in 1996 in opdracht van algemeen directeur Kees Pijnen het Bewustzijns Besturings Model (BBM) ontwikkeld. Hierin worden bestaande bedrijfskundige instrumenten systematisch weergegeven. Het BBM onderscheidt drie niveaus voor het kijken naar organisaties: basic awareness, business awareness en global awareness. Op elk van deze drie niveaus wordt een ordening aangebracht naar de dimensies tijd, ruimte en de relatie met anderen. Het BBM vormt de basis voor een bewust proces van strategische beleidsvorming, organisatie-ontwikkeling en management-development. Het geheel is in 1999 praktisch vormgegeven in een Training Interactie Management (TIM), bestemd voor leidinggevenden op hoger niveau. De zevende training is in september 2004 van start gegaan.

Bovengenoemde ordening bracht aan het licht dat er nauwelijks wetenschappelijk, noch toegepast onderzoek is verricht naar de samenhang tussen de verschillende instrumenten op de drie genoemde niveaus. Evenmin zijn er veel verbanden aan te geven met andere wetenschappelijke disciplines. Het beeld van de geringe samenhang bracht me op het spoor van de chaostheorie, met als centraal thema wat in de wiskunde een 'fractal' wordt genoemd: plaatjes van een ongekende schoonheid, ogenschijnlijk willekeurig, maar bij nadere analyse zeer systematisch m.b.v. wiskundige formules tot stand gebracht. De reis mondde uit in de ontdekking van de Julius Ruis Verzameling en de daarop gebaseerde Fractal-organisatie. Voor de hulp op mijn weg ondervonden ben ik een aantal mensen zeer erkentelijk. Gaarne breng ik hen op onderstaande wijze mijn dank over.

Vele tienduizenden fractals heb ik de afgelopen drie jaar op het scherm van mijn notebook bekeken. Elke ontdekking leidde tot vastlegging ervan in een specifiek daarvoor ontworpen computer-programma. De theorie van wijlen prof.dr. Hans Lauwerier en van prof.dr. Robert L. Devaney waren daarbij een goede leidraad. Prof.dr. Jack van Lint stimuleerde me in het stoeien met fractals als metafoor voor mensen, organisaties en samenlevingen. Prof.dr. Annelies van Bronswijk wees mij methodisch de weg van wetenschappelijk onderzoek. Prof.dr.ir. Mathieu Weggeman zette mij aan mijn intuïtie te blijven volgen en door te gaan op het pad, waarvan ik begin januari 1998 nog geen idee had waarnaar het zou leiden. Het was dr.ir. Jean-Bernard Martens van het IPO, Centrum voor Mens-Systeem Interactie van de Technische Universiteit Eindhoven, die mij in positieve zin met zijn kritische houding dwong om naar de wiskundige achtergronden te zoeken. Prof.dr. Don Bouwhuis introduceerde bij me de gedachte te kijken naar fractals als een Teken van Leven. Prof. dr. Jaap Molenaar van het Instituut Wiskundige Dienstverlening (IWDE) van de TUE adviseerde me bij de formele beschrijving van mijn wiskundige bevindingen. Bij prof.dr.ir. Wim van Bokhoven van de TUE vond ik onverwacht bevestiging van wat ik zocht: de overtuiging, dat in de chaostheorie de geheimen van het leven zijn verborgen.

Buiten de TUE slaagde ik er in, na een poging die enkele maanden duurde, om mijn bevindingen voor te leggen aan prof. Benoit Mandelbrot 'himself', de geestelijke vader het 'Appelmannetje van Mandelbrot'. Hoewel hij mij antwoordde dat hij zich nooit verdiept had in organisatorische metaforen gebaseerd op fractals, vond hij de door mij gegenereerde beelden aantrekkelijk. In hun detaillering zijn zij naar zijn mening zelfs nieuw in de wereld van de wetenschap. De door mij naar mijzelf genoemde 'Julius Ruis Set' amuseerde hem. Hij wees mij er echter op, dat het in tegenstelling tot de normen in de industrie, volgens het wetenschappelijk 'decorum' ongebruikelijk is om ontdekkingen naar jezelf te noemen. Ik bied de wetenschap derhalve bij voorbaat mijn verontschuldiging aan. Het was aanvankelijk echt als grapje bedoeld.

Een tweede internationaal contact bracht ik met prof. dr. Bob Devaney (Boston) tot stand. Na maanden correspondentie was hij eindelijk in staat mijn plaatjes van de Julius Ruis Set te bekijken. Hij meldde mij zeer getroffen te zijn door de efficiency waarmee ik de relatie tussen de Mandelbrot-set en de Julia-verzamelingen in beeld weet te brengen. Naar zijn mening is dat op deze wijze nooit eerder in de wereld vertoond. Hij wist mij geen naam te noemen van een iemand die op vergelijkbare wijze met het onderzoek naar fractals bezig is. Na aanvankelijke twijfel van zijn kant, kon ik hem uiteindelijk overtuigen van de wiskundig correcte wijze van het genereren van de interne en externe structuur van de Julius Ruis Set.

In de meer zakelijke wereld legde ik mijn eerste resultaten voor aan prof.drs. Frans Stevens van het Instituut Nederlandse Kwaliteit. Hij adviseerde me een samenwerking met de TUE te blijven nastreven. Ir. Poul Bakker van Company Coaching was onder de indruk van de beelden beschouwd als symbolen van samenwerking en conflict. Dr. Wim van Beers van bureau Schouten & Nelissen was zeer belangstellend naar een goed overdraagbare praktische toepassing. De KPMG-organisatie, in de personen van ir. Edward Butter, ir. Steven Olthof en drs. Robert Lubberding, bezorgde mij de inspiratie en uitdaging om de zogenaamde Julia-fractals verder te lijf te gaan. Hun visie om voor toekomstige organisaties het zingevings-vraagstuk centraal te stellen, overtuigde mij dat ik op de goede weg was.

Het was ir. Jan Iding, voormalig directeur van Neways en Philips, die als belangstellend luisteraar mij de laatste zet gaf om de resultaten in een training vorm te geven. Samen bezochten we in de regio Zuidoost-Brabant meer dan 35 bedrijven om de belangstelling voor zo'n training te polsen. Die interesse was groot en vele bestuurders en managers waren enthousiast. In meer praktische zin hielp prof. dr. Piet Cijsouw mij op weg. Als directeur van Euforce (Eindhoven University Forum for Continuing Education) nam hij de Training Interactie Management (TIM) op in het cursussenpakket van het jaar 1999. Het Bewustzijns Besturings Model (BBM) vormde de rode draad in deze training. Jan Iding en Poul Bakker namen het programma-management voor hun rekening. Speciaal voor de eerste groep van cursisten creeerde ik in augustus 1999 een eerste toepassing van de JR-set. Een afbeelding hiervan treft u onderstaand aan. Ik plaatste het totaal aan resultaten op samenhangende wijze op een cd-rom. Aan de deelnemers van de TIM werd een (niet exclusieve) licentie verleend voor gebruik ervan in de eigen organisatie.

In de loop van 1999 toonde de Stichting Maatschappij en Onderneming (SMO), bij monde van dr. Wim de Ridder, belangstelling voor de fractal-organisatie. In de SMO-uitgave 'De Netwerkeconomie' komen de door mij beschreven kenmerken van de fractal-organisatie uitvoerig aan de orde. Via het SMO-kanaal kwam ik in contact met prof.ir. baron Jaap van Till en ir. Peter Jelle Noppen van bureau Stratix B.V. (Schiphol). Laatstgenoemde adviseerde me de naam 'Fractal-navigator' aan mijn cd-rom te geven. Ook aan Stratix verleende ik een licentie voor gebruik van het BBM.

Op het einde van het uitspreken van erkentelijkheid komen dan traditiegetrouw 'partner en kinderen'. In mijn geval zijn dat Loes, Anouk en Emiel. Ze zijn bijna gek geworden van mijn gedrevenheid voor fractals. Toch zijn ze me steeds blijven steunen in mijn zoekproces. Zij beseffen intussen wel, dat mijn gedrevenheid voor fractal-beleving nooit meer zal overgaan. Hun morele steun blijft ook in de toekomst voor mij van onschatbare waarde.

© Jules Ruis